Texnologiya və uşaq inkişafı: Tablet, telefon və oyunların təsiri

 Son illər texnologiyanın sürətlə inkişafı uşaqların gündəlik həyatına da ciddi şəkildə təsir edir. Tablet, smartfon və kompüter oyunları artıq təkcə əyləncə vasitəsi deyil, eyni zamanda öyrənmə və ünsiyyət alətinə çevrilib. Lakin mütəxəssislər xəbərdarlıq edir ki, texnologiyadan nəzarətsiz və uzunmüddətli istifadə uşaqların psixoloji, sosial və fiziki inkişafına mənfi təsir göstərə bilər.

Ekran asılılığı və diqqət pozuntusu riski

Psixoloq Leyla Əliyeva 32gun.az-a bildirir ki, məktəbəqədər və ibtidai sinif yaşlı uşaqların texnologiyaya gündəlik məruz qalma müddəti 1 saatdan çox olmamalıdır. Onun sözlərinə görə, uzunmüddətli ekran istifadəsi diqqət dağınıqlığı, aqressiv davranışlar və emosional zəifləmə ilə nəticələnə bilər.

 “Uşaq uzun müddət ekrana baxdıqda beyin daim sürətli görüntülərə öyrəşir. Bu isə real həyatda səbir, dinləmə və diqqət bacarıqlarının zəifləməsinə səbəb olur. Xüsusilə oyun asılılığı uşaqlarda sosial təcrid riskini artırır”, – deyə Leyla Əliyeva vurğulayır.

Sosial bacarıqlar niyə zəifləyir?

Uşaq inkişafı üzrə mütəxəssis Nərgiz Məmmədova hesab edir ki, texnologiya ilə həddindən artıq vaxt keçirən uşaqlar ünsiyyət qurmaqda çətinlik çəkirlər:

“Planşet və telefonla böyüyən uşaqlar real ünsiyyəti virtual əlaqələrlə əvəz edir. Bu isə empati qurmaq, paylaşmaq, növbə gözləmək kimi sosial bacarıqların zəifləməsinə gətirib çıxarır. Uşaq dostu ilə danışmaq əvəzinə, ekrana yönəlir.”

Ekspertin fikrincə, bu vəziyyət uzun müddətdə uşağın məktəb mühitinə adaptasiyasını da çətinləşdirə bilər.

Texnologiyanın müsbət tərəfləri də var

Mütəxəssislər texnologiyanın tamamilə qadağan edilməsinin də doğru yanaşma olmadığını bildirirlər. Təhsil üzrə ekspert Elvin Qasımov qeyd edir ki, düzgün seçilmiş öyrədici proqramlar uşaqların intellektual inkişafına müsbət təsir göstərə bilər:

“Yaşa uyğun, məzmunu nəzarət edilən tətbiqlər uşağın yaddaşını, məntiqi düşünməsini və dil bacarıqlarını inkişaf etdirə bilər. Əsas məsələ balansı qorumaq və valideyn nəzarətini təmin etməkdir.”

Açıq hava və fiziki aktivliyin rolu

Psixoloqlar texnologiyanın mənfi təsirlərini azaltmaq üçün fiziki aktivliyin və açıq hava oyunlarının vacibliyini xüsusi vurğulayırlar. Hərəkət edən uşaq həm emosional gərginliyi azaldır, həm də sosial bacarıqlarını inkişaf etdirir.

Leyla Əliyevanın sözlərinə görə:

“Açıq havada oynayan, qaçan, yaşıdları ilə ünsiyyət quran uşaqlarda texnologiyanın yaratdığı psixoloji yük xeyli azalır. Valideynlər uşaqlar üçün alternativ məşğuliyyətlər yaratmalıdırlar.”

Valideynlər üçün tövsiyələr

 Mütəxəssislər bildirirlər ki, valideynlər ilk növbədə uşağın ekran qarşısında keçirdiyi vaxta gündəlik məhdudiyyət tətbiq etməli, istifadə olunan proqram və oyunların uşağın yaşına uyğun və öyrədici olmasına xüsusi diqqət yetirməlidirlər. Eyni zamanda texnologiyanın mükafat və ya cəza vasitəsinə çevrilməsinin doğru olmadığını vurğulayan ekspertlər ailə daxilində canlı ünsiyyətə üstünlük verilməsini, uşağın valideynlərlə daha çox vaxt keçirməsini vacib hesab edirlər. Onların fikrincə, açıq havada oyunların və idmanın təşviqi uşağın həm fiziki, həm də psixoloji sağlamlığını qorumaqda texnologiyanın mümkün mənfi təsirlərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Texnologiya müasir həyatın ayrılmaz hissəsidir və ondan tam imtina mümkün deyil. Lakin uşaqların sağlam psixoloji və sosial inkişafı üçün ölçülü, nəzarətli və balanslı istifadə əsas şərt sayılır. Ekspertlərin fikrincə, texnologiya uşağın həyatını asanlaşdırmalı, onu real həyatdan uzaqlaşdırmamalıdır.

Nilay