Mavi işıq insan beyninin əsas həssaslığını birbaşa dəyişə bilər

Smartfon ekranları, LED lampalar və monitorlardan yayılan mavi işıq insan beyninin baza həssaslığını birbaşa dəyişdirmə qabiliyyətinə malikdir. Bu nəticəyə Belçika tədqiqatçıları gəlib.

32gun.az bildirir ki, araşdırma Neurobiology of Sleep and Circadian Rhythms (NSCR) jurnalında dərc olunub.

Alimlər uzun müddətdir ki, işığın qeyri-vizual təsirlərini öyrənirlər. Məhz mavi spektr oyanıqlıq, sirkadiyen ritmlər və diqqət səviyyəsini tənzimləyir. Burada əsas rol qısa dalğalara həssas olan və siqnalları idrak funksiyalarını idarə edən beyin bölgələrinə ötürən melanoqsinli retina hüceyrələrinə məxsusdur. Bu prosesdə beynin xarici təsirlərə reaksiyasını göstərən kortikal oyanıqlıq düşünmə aktivliyini müəyyən edən başlıca parametrlərdən biridir.

İşığın bu göstəriciyə birbaşa təsir edib-etmədiyini müəyyənləşdirmək üçün 28 nəfər — yeniyetmələr və gənc yetkinlər — arasında eksperiment aparılıb. Ü participants bir neçə gün ciddi yuxu rejiminə əməl ediblər ki, yorğunluğun təsiri minimuma ensin. Daha sonra laboratoriyada onlara növbə ilə narıncı işıq (nəzarət), orta intensivlikdə mavi işıq və daha güclü mavi işıq tətbiq olunub.

Kortikal oyanıqlıq transkranial maqnit stimulyasiyası və yüksək sıxlıqlı EEG kombinasiyası ilə ölçülüb. Eyni zamanda iştirakçılar diqqət və hərəkət dəqiqliyini yoxlayan tapşırıq yerinə yetiriblər.

Gənc yetkinlərdə nəticə aydın olub: orta intensivlikdə mavi işıq beynin qabıq hissəsini daha yüksək oyanıqlı vəziyyətə gətirib, yəni siqnalları qəbul etməyə daha hazır edib. Lakin işığın gücü artırıldıqda effekt zəifləyib — bu isə idrak effektivliyində klassik “tərs U-şəkilli” asılılığı xatırladır.

Yeniyetmələrdə isə fərqli mənzərə müşahidə edilib. Nə orta, nə də güclü mavi işıq kortikal fəaliyyətə statistik olaraq əhəmiyyətli təsir göstərib. Onların beyni işıq spektrindən asılı olmayaraq sabit qalıb. Bu, yaş fərqlərinin mühüm rol oynadığını göstərir — ola bilsin ki, bunun səbəbi beynin inkişaf xüsusiyyətləri, gözün optikası və ya yeniyetmələrin cihaz istifadəsi vərdişləridir.

Bununla belə, hər iki qrupda bir ümumi nəticə qeydə alınıb: kortikal oyanıqlıq nə qədər yüksəkdirsə, diqqət tapşırığının nəticəsi bir o qədər yaxşı olur. Lakin mavi işıq bu göstəricini yalnız gənc yetkinlərdə dəyişə bilib.

Nilay