Uşaqlarda musiqi zövqü necə formalaşır? / Ekspertlərdən əhəmiyyətli tövsiyələr

Musiqi təkcə əyləncə vasitəsi deyil, eyni zamanda uşağın zehni, emosional və sosial inkişafında vacib rol oynayan mədəniyyət daşıyıcısıdır. Erkən yaşlardan musiqi ilə tanış olan uşaqlar ritm duyumu, səsə həssaslıq və yaradıcı düşüncə baxımından daha çevik ola bilirlər. Ancaq musiqi zövqünün necə və nə zaman formalaşdığı, bu prosesin uşaqlara hansı müsbət və mənfi təsirlər buraxdığı sual doğurur.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, musiqiyə maraq əslində uşağın doğulduğu andan etibarən başlayır. Səslərə qarşı həssaslıq, ritm duyumu və ninnilərə reaksiyalar bunun ilk əlamətləri hesab edilir. Lakin musiqi zövqünün formalaşması və bu zövqün uşağa aşılanması üçün ən uyğun yaş mərhələsi, adətən, 3-6 yaş arası göstərilir. Bu dövrdə uşaq musiqi ilə oynaya, mahnılar öyrənə və ilk musiqi alətləri ilə tanış ola bilər. 7 yaşdan sonra isə daha sistemli musiqi təhsili, not bilgisi və fərqli janrlarla tanışlıq mərhələsinə keçid mümkün olur.

32gun.az bu bardə araşdırma aparıb:

Musiqi uşağın emosional və sosial inkişafına necə təsir edir?
Araşdırmalar göstərir ki, musiqi ilə məşğul olan uşaqların emosional ifadə bacarıqları güclənir, duyğularını daha rahat paylaşır və empati hissləri inkişaf edir. Xüsusilə qrup halında musiqi fəaliyyətləri uşaqların əməkdaşlıq, dinləmə və paylaşma vərdişlərini gücləndirir. Eyni zamanda, musiqi ifa etmək uşağın özünəinamını və səhnədə rahat davranmaq bacarığını artırır. Bir çox valideynlər bu tip fəaliyyətlərin uşaqların dərsə motivasiyasına da müsbət təsir etdiyini bildirirlər.

Bununla yanaşı, bəzi elmi tədqiqatlar musiqi məşğələlərinin iddia edildiyi qədər bütün sahələrdə inkişaf yaratmadığını da qeyd edir. Məsələn, musiqi məşqinin uşaqlarda riyaziyyat və oxu bacarıqlarını artırdığına dair arqumentlər hər zaman elmi dəlillərlə təsdiqlənmir. Bu səbəbdən musiqi zövqünü aşılamaq ümumi zəka artımı məqsədilə deyil, uşağın yaradıcılıq və fərdi inkişafını dəstəkləmək üçün yanaşılmalıdır.

Səhv yanaşmalar və risklər: Musiqi zövqü necə zədələnə bilər?
Uşağa musiqi zövqü aşılamaq istərkən ən böyük təhlükə, bu prosesin zorla və ya təzyiqlə aparılmasıdır. Valideynlərin şəxsi arzularını uşağa yükləməsi, onu istəmədiyi alətdə ifaya məcbur etməsi və ya yüksək nəticələr gözləməsi uşağın musiqidən soyumasına səbəb ola bilər. Bu zaman musiqi uşağın xoş duyğularla bağ quracağı fəaliyyət deyil, əksinə, psixoloji gərginlik yaradan bir öhdəlik kimi görünə bilər.

Həmçinin, musiqi dərslərinin baha olması, keyfiyyətli müəllim və alətlərin hər ailə üçün əlçatan olmaması sosial bərabərsizliyi dərinləşdirə bilər. Musiqi təkcə maddi imkanı olan ailələrin övladları üçün deyil, hər bir uşaq üçün açıq və əlçatan olmalıdır. Bu baxımdan, dövlət musiqi məktəbləri və mədəniyyət mərkəzləri üzərinə böyük vəzifə düşür.

Ekspertlər nəyi tövsiyə edir?
Musiqi pedaqoqları və uşaq psixoloqları vurğulayırlar ki, musiqi zövqü oyun və maraq üzərində qurulmalıdır. Uşağın hansı janrda musiqiyə marağı olduğunu müşahidə etmək və onu həmin istiqamətdə dəstəkləmək ən sağlam yanaşmadır. Müxtəlif musiqi növlərinin – klassik, xalq, caz, pop və digərlərinin – dinlədilməsi uşağın estetik dünyagörüşünü genişləndirə bilər. Eyni zamanda, uşaqların yalnız passiv dinləyici deyil, aktiv ifaçı olmasına da imkan yaradılmalıdır.

Son dövrlərdə texnologiya bu sahədə dəstəkçi rol oynayır. Musiqi öyrədən tətbiqlər, oyunlar və interaktiv platformalar uşaqlar üçün daha əlçatan və maraqlı seçimlər yaradır. Ekspertlər hesab edir ki, musiqi tədrisi yalnız ciddi konservatoriya yanaşması ilə deyil, əyləncəli və yaradıcı üsullarla həyata keçirildikdə daha effektiv olur.

Uşaq psixologiyası və musiqi təhsili üzrə mütəxəssis Nigar Əliyeva mövzu ilə bağlı 32gun.az-a bildirir:

“Uşaqlarda musiqi zövqü təbii olaraq formalaşa bilər, lakin bu zövqün dəstəklənməsi və yönləndirilməsi onların emosional və zehni inkişafına müsbət təsir edir. Musiqi uşağın özünü ifadə etməsi, hisslərini tanıması və sosial bacarıqlar qazanması baxımından güclü vasitədir. Ən vacib məqam isə onlara seçim imkanı tanımaqdır. Uşaq hansı musiqi növünə maraq göstərirsə, o sahədə təşviq olunmalıdır. Əgər proses valideynin və ya müəllimin istəyi ilə, uşağın marağı nəzərə alınmadan aparılarsa, bu, zövq formalaşdırmaqdan çox, musiqidən uzaqlaşdırmağa səbəb ola bilər. Musiqi təhsili yalnız texniki bacarıqlar deyil, həm də estetik və emosional zənginlik gətirməlidir.”

Nəticə: Musiqi zövqü hər uşağın haqqıdır
Uşaqlarda musiqi zövqünün inkişafı onların şəxsiyyət, hiss və estetik anlayışlarının formalaşmasında mühüm rol oynayır. Bu zövq nə qədər erkən və doğru şəkildə aşılanarsa, uşaq üçün musiqi bir öyrənmə vasitəsi olmaqdan çıxıb həyatının ayrılmaz parçasına çevrilə bilər. Amma bu prosesdə əsas qayda dəyişmir: musiqi təzyiqlə deyil, sevgi ilə verilməlidir.

Nilay Özsöz