Uşaqlar pul barədə ilkin reaksiyalarını çox erkən yaşlarda göstərməyə başlayırlar. Psixoloqlar hesab edir ki, üç-dörd yaşdan etibarən uşaqlar sadə alış-veriş davranışlarını izləyərək pul anlayışını qavramağa başlayırlar. Bu mərhələdə valideynlərin və tərbiyəçilərin rolu böyükdür, çünki uşağın pul ilə bağlı münasibəti gələcəkdə maliyyə davranışlarını formalaşdırır.
32gun.az bu barədə qısa arşadırma aparıb:
Erkən Yaşlarda Reaksiya və Tərbiyə
Uşaqların pul ilə bağlı ilk reaksiyaları çox vaxt emosional olur: gözəl bir oyuncağı görüb pul istəmək və ya qəpikləri sayaraq sevinc göstərmək. Bu mərhələdə valideynlər uşağa pulun nə olduğunu sadə və anlaşılır dillə izah etməlidir. Məsələn, "Bu qəpiklər oyuncağı almağa kömək edir" demək, uşağa pulun əhəmiyyətini öyrətməyə başlamağın sadə yolu ola bilər.
6-8 Yaş Arası Öyrənmə
Altı yaşdan etibarən uşaqlar pulun funksiyalarını daha yaxşı anlamağa başlayırlar. Bu yaşlarda onlara kiçik büdcələr vermək, qəpiklərlə sadə alış-veriş etmək imkanı yaratmaq faydalıdır. Bu təcrübələr uşağa xərcləmə və qənaət etməyi öyrədir. Həmçinin, valideynlər uşağın seçimlərini izləyərək ona düzgün qərar vermə bacarıqlarını aşılamalıdır.
9-12 Yaş Arası Planlama Bacarıqları
Bu dövrdə uşaqlar daha planlı düşünməyi öyrənirlər. Onlara xərclərini planlamaq, müəyyən məqsəd üçün pul yığmaq imkanları vermək vacibdir. Məsələn, sevdiyi kitab və ya oyuncağı almaq üçün müəyyən müddət qəpik yığmağa təşviq etmək uşağın məsuliyyət hissini artırır. Psixoloqlar bildirir ki, uşaqların bu mərhələdə maliyyə ilə bağlı kiçik qərarlar verməsi onların özünəinamını da yüksəldir.
Yeniyetməlik Dövründə Maliyyə Maarifi - Ekspert Rəyi
Yeniyetmələr artıq pulun dəyərini və müxtəlif alış-veriş strategiyalarını daha dərindən başa düşürlər. Valideynlər onlara hesab kitabçası və ya sadə mobil tətbiqlər vasitəsilə xərcləri izləməyi öyrətməlidir. Eyni zamanda, əlavə gəlir imkanları yaratmaq, məsələn, kiçik ev işləri üçün mükafatlandırmaq uşağın məsuliyyətli maliyyə davranışını gücləndirir.
Psixoloq Rəna Əliyeva 32gun.az-a bildirir ki, uşaqlarda pul vərdişlərinin düzgün formalaşması erkən yaşdan başlamalıdır. Onun sözlərinə görə, valideynlərin rol modeli çox önəmlidir, çünki uşaq valideynlərin xərcləmə və qənaət davranışlarını əks etdirir. O əlavə edir ki, pul mövzusunda tənqid və məhdudiyyətlərdən çox, izah və təcrübə uşağın maliyyə bacarıqlarını inkişaf etdirir.
Uşaqlarda pul davranışını öyrətmək uzun və davamlı prosesdir. Erkən yaşdan başlayaraq uşağa sadə nümunələrlə pulun funksiyasını göstərmək, onu xərcləmə və qənaət etməyə təşviq etmək gələcəkdə məsuliyyətli maliyyə vərdişlərinin formalaşmasına kömək edir. Hər yaş mərhələsində uyğun metodların tətbiqi uşağın maliyyə savadını artırır və müstəqil qərar vermə qabiliyyətini gücləndirir.
Nilay Özsöz
